Báo Điện tử Đài tiếng nói Việt Nam

Hai siêu dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông (tổng thầu Trung Quốc) và Nhổn - ga Hà Nội (tổng thầu Pháp) là các tuyến thí điểm đầu tiên. Sau nhiều lần thay đổi, lỡ hẹn, chậm giải phóng mặt bằng, tổng mức đầu tư hai tuyến đã lên tới hơn 2 tỷ USD.

Những con số biết nói

Tuyến metro Nhổn - Ga Hà Nội có chiều dài 12,5 km với 8 ga trên cao và 4 ga ngầm, khởi công lần đầu năm 2006, dự kiến hoàn thành vào năm 2010. Tháng 9/2010, dự án phải khởi công lần hai và tiến độ được lùi tới năm 2018, và cố gắng dự kiến khai thác thương mại vào năm 2021.

Dự án này có tổng mức đầu tư ban đầu là 926,1 triệu USD (783 triệu Euro). Tuy nhiên, đã phải điều chỉnh vốn tăng lên 1,39 tỷ USD (1.176 triệu Euro), tăng 464,8 triệu USD (393 triệu euro) so với giá phê duyệt ban đầu. Chính sự chậm trễ mà dự án này bị gắn mác “rùa thập kỷ”.

Tuy nhiên, các chuyên gia lĩnh vực đường sắt đô thị cho rằng, dự án bị đội giá là do thi công chậm trễ, việc các hạng mục, gói thầu nằm chờ hàng năm nhưng chưa triển khai khiến chi phí, vật liệu, nhân công bị thay đổi so với giá tại thời điểm được phê duyệt. Lỗi này hoàn toàn thuộc về năng lực quản lý và thực hiện dự án của chủ đầu tư.

Cuối tháng 5/2017, Tổng Thanh tra Chính phủ đã ký Quyết định thanh tra các nội dung tố cáo của công dân, liên quan đến việc thực hiện dự án này.

“Việc lập dự toán chi tiết các gói thầu thời điểm này cũng bị ảnh hưởng do những biến động lớn về giá xây dựng trên địa bàn, làm tăng mức chi phí cần thiết để thực hiện và hoàn thành dự án. Do vậy chi phí của dự án được tính lại tăng so với tổng mức đầu tư được duyệt”, ông Lê Huy Hoàng, Phó Trưởng Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội giải thích.

Tương tự điệp khúc đội vốn và chậm tiến độ như người “anh”, dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông có tổng chiều dài hơn 13 km, gồm 12 nhà ga đi toàn bộ trên cao. Dự án có tổng mức đầu tư 552,86 triệu USD vào năm 2008. Trong đó, vốn vay Trung Quốc là 419 triệu USD, vốn đối ứng Việt Nam là 133,86 triệu USD. Đến năm 2016, dự án được điều chỉnh tổng mức đầu tư là 868,04 triệu USD (tăng 315,18 triệu USD). Trong đó, phần vốn vay Trung Quốc là 669,62 triệu USD, vốn đối ứng Việt Nam là 198,42 triệu USD.

Không chỉ đội vốn, sau nhiều năm thi công, dự án Cát Linh - Hà Đông còn nhiều lần khất chạy thử nghiệm, xảy ra nhiều vụ tai nạn trong công trường lẫn bên ngoài phạm vi dự án. Mỗi khi đi qua các nhà ga đang thi công, người đi đường lại lo lắng về mối nguy hiểm rình rập, thường trực treo lơ lửng trên đầu. Ngoài ra, người dân còn lo ngại rằng, sau 1 thập kỷ đợi chờ cũng đồng nghĩa công nghệ được đưa về đã cũ 10 năm, đã lỗi thời, lạc hậu, trong khi các nước trong khu vực bắt đầu áp dụng những công nghệ, phương tiện mới.

Về sự chậm tiến độ của dự án, TS Nguyễn Xuân Thủy - nguyên Giám đốc Nhà xuất bản giao thông cho biết: "Tuyến đường sắt Cát Linh Hà Đông chậm tiến độ đến nay cả xã hội, cả thế giới đều biết. Tôi cho rằng đây là trường hợp thể hiện sự yếu kém của nhà thầu, yếu kém trong quản lý hợp đồng của phía Việt Nam”.

Trong khi đó, ĐBQH Hoàng Văn Cường - Đoàn ĐBQH TP Hà Nội cho rằng, cùng với việc truy xét trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan đến việc chuẩn bị dự án và gói thầu để phát sinh kinh phí lớn, chậm tiến độ thì trước mắt phải giải pháp xử lý để làm sao công trình này không được hoàn thành theo lịch hẹn kỳ này, nhưng trong thời gian gần nhất cũng phải được đưa vào sử dụng.

11 năm từ chủ trương, 9 năm từ lúc có dự án và 8 năm thi công, cùng sự trả giá cao hơn rất nhiều so với dự kiến …, Hà Nội mới có 13,1 km đường sắt đô thị đầu tiên chập chững đi vào hoạt động - một “kỷ lục” đáng xấu hổ. Cái “hẹn” mới nhất của dự án này là đến quý II năm 2018 mới đưa vào khai thác.

Ồn ào tai nạn và chặt cây

Hàng trăm cây cổ thụ đã bị đánh chuyển, chặt hạ để làm 2 dự án đường sắt trên cao. Đó là 400 cây trên đường Nguyễn Trãi và 130 cây dọc đường Kim Mã. Việc đánh chuyển cây đã gây ra phản ứng, tiếc nuối từ người dân và tranh cãi mạnh mẽ xung quanh việc thiếu đánh giá tác động môi trường khi lập dự án đường sắt Cát Linh – Hà Đông năm 2008.

Ông Hoàng Dương Tùng, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường (Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho biết, dự án Cát Linh – Hà Đông được đánh giá tác động môi trường từ năm 2008 và không đề cập tới nội dung chặt cây xanh đường Nguyễn Trãi, nhưng việc này đã diễn ra. "Theo quy định, muốn chặt hạ cây thì phải có báo cáo đánh giá tác động môi trường bổ sung, nhưng dự án vẫn chưa thực hiện điều này. Tổng cục đang làm rõ", ông Tùng nói.

Những vụ tai nạn ám ảnh người dân: Cát Linh – Hà Đông: Tháng 11/2014, thanh sắt công trình rơi xuống đường 1 thượng úy an ninh tử vong, nhiều người bị thương.

Tháng 12/2014, giàn giáo công trình đổ sập khi công nhân đang đổ bê tông. Một chiếc taxi bị chôn vùi giữa đống sắt thép. Tài xế và ba nữ hành khách may mắn thoát chết.

Tháng 5/2015, chiếc ôtô vừa qua nút giao Nguyễn Trãi thì bị thanh sắt dài hơn một mét từ công trường nhà ga vành đai 3 tuyến đường sắt rơi trúng cửa bên trái, gây hư hỏng nhẹ.

Tháng 5/2016, một thanh niên đi xe máy bị thanh sắt dài hơn 40 cm rơi trúng tay khi đi qua đoạn xây dựng nhà ga trên đường Hoàng Cầu.

Tháng 10/2016, Lê Văn Linh (19 tuổi, Hà Tĩnh), công nhân thi công nhà ga trên cao Hà Đông rơi từ giàn giáo cao 5 mét xuống đường, tử vong.

Nhổn – ga Hà Nội: Tháng 5/2015: Sập cần cẩu vào nhà dân trên đường Cầu Giấy, một phụ nữ mang thai bị thương.

Cũng trong tháng 5/2015, thanh sắt văng ra ngoài phạm vi công trình, người đi đường bị ảnh hưởng nhẹ.


Những tín hiệu tích cực?

Dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông đã hoàn thành 90% khối lượng xây lắp, chuẩn bị chạy thử vào cuối năm 2017, khai thác thương mại từ quý 2/2018.

Nhưng từ trước đó, trung tuần tháng 2/2017, toa tàu đầu tiên đã được cẩu lên đường ray tại nhà ga La Khê. Đến tháng 5/2017, những buổi đầu mở cửa để người dân tham quan là sự phấn khởi và hy vọng.

Nội dung khi không có video

Tiếp đó, đến tháng 9-10/2017, sự đốc thúc từ đơn vị chủ quản đã dẫn đến những chuyển động đầu tiên trên hệ thống đường ray đã diễn ra dù mới chỉ là những bước đi thử nghiệm về kỹ thuật.

Với người dân Hà Nội, họ hy vọng cái hẹn Quý II/2018 sẽ được thực hiện và không còn những lần “khất nợ”, cúi đầu xin lỗi./.