Nhìn lại cuộc chiến chống IS ở Iraq: Ngổn ngang trăm mối

Báo Điện tử Đài tiếng nói Việt Nam

Nhìn lại cuộc chiến chống IS ở Iraq: Ngổn ngang trăm mối

Dù IS “trên danh nghĩa” đã bị quét sạch ở cả Iraq và Syria, những vấn đề cần giải quyết liên quan đến tổ chức khủng bố khét tiếng này vẫn còn rất nhiều.


Liên minh “gượng gạo”

S

ự khác biệt quá lớn về chính trị và sắc tộc tôn giáo đã khiến liên minh chống IS ở Iraq trở nên “gượng gạo”. Họ chỉ chịu hợp tác với nhau vì một lý do duy nhất: Chống lại một kẻ thù “hết sức khó chịu”.

Liên minh “gượng gạo” này đã rất khó khăn để đẩy lùi IS khỏi những đô thị cuối cùng ở Iraq. Dù thất thế nhưng IS vẫn ngoan cố bám trụ tại những con đường, góc phố nhỏ và sẵn sàng ra những đòn bất ngờ.

Cuối cùng, trong một lần “kết hợp” hiếm hoi, lực lượng Hồi giáo dòng Shiite và lực lượng dân quân người Kurd ở Iraq đã thành công trong việc đánh bật IS khỏi Mosul- thành phố lớn thứ 2 của nước này và được chính IS coi là “thành trì” của chúng.

Chiến thắng ở Baghdad hồi tháng 7 sau 9 tháng giao tranh ác liệt chính là “điềm báo” đầu tiên cho sự sụp đổ hoàn toàn của IS sau hơn 3 năm chiếm đóng tới 1/3 diện tích Iraq.

Khi phiến quân IS lần đầu tiên tràn vào Mosul tháng 6/2014 sau khi dễ dàng đánh bại quân đội Iraq, rất nhiều người dân địa phương thậm chí đã ra chào đón chúng. Điều này là bởi, hầu hết các tay súng IS là người Hồi giáo dòng Sunni giống họ.

Những người Hồi giáo dòng Sunni trước đó đã rất bất mãn với chính quyền Hồi giáo dòng Shiite của Thủ tướng lúc đó là ông Nuri al-Maliki. Họ cáo buộc chính quyền của ông al-Malaki đã có những hành vi phân biệt sắc tộc.

Hiểu rõ sự “chia rẽ” này, IS luôn rao giảng rằng, chúng chính là “những người cứu rỗi Mosul”. Tuy nhiên, bộ mặt giả tạo đó không tồn tại được lâu. Ngay sau khi thành lập cái gọi là “Nhà nước Hồi giáo, IS đã chĩa súng AK vào đầu người dân Mosul bắt họ phải chấp nhận những “luật lệ Hồi giáo” còn tàn bạo và khủng khiếp hơn cả những gì al-Qaeda từng thiết lập.

Chỉ cần hút một điếu thuốc- hành động mà IS coi là “phản Hồi giáo”, có thể khiến người dân tại những nơi chúng chiếm đóng chịu đòn roi tàn độc. Trẻ em bị chúng lợi dụng làm chỉ điểm và phụ nữ bị biến thành những nô lệ tình dục.

Người kế nhiệm Thủ tướng Maliki, ông Haider al-Abadi từ lâu bị coi là “một nhà lãnh đạo nhu nhược” không dám đưa ra “những quyết định cứng rắn”. Tuy nhiên, nhờ sự hậu thuẫn của Mỹ, Thủ tướng al-Abadi đã nổi lên trở thành người có đủ khả năng tập hợp lực lượng để đánh trả IS.

Tuy nhiên, việc chiếm lại được Mosul chưa bao giờ là dễ dàng. Trước khi phát súng đầu tiên nổ ra, Thủ tướng al-Abadi cùng các chỉ huy và cố vấn quân sự của ông đã phải bàn thảo kỹ lưỡng và tính đến cả những yếu tố nhạy cảm về sắc tộc và tôn giáo để có thể thiết lập một mặt trận thống nhất chống IS.

Các cơ quan tình báo Iraq cũng đã tuyển mộ nhiều “người đưa tin” làm việc ở Mosul. Họ có thể là những cựu binh, cựu sỹ quan quân đội hoặc những tài xế taxi. Đây là một công việc hết sức nguy hiểm. Họ có thể đối mặt với án tử hình từ IS nếu bị chúng bắt được.

Những bước tiến chậm chạp ở Mosul

N

gay cả khi vấn đề sắc tộc tôn giáo và thông tin tình báo đã được giải quyết, cuộc chiến tại Mosul vẫn gặp rất nhiều trở ngại xuất phát từ chính môi trường đô thị cực kỳ phức tạp tại đây.

Những khu vực quan trọng ở Mosul chủ yếu lại nằm ở khu phố cổ, nơi có rất nhiều con đường nhỏ ngoằng nghèo mà xe tăng và xe thiếp giáp không kể tiếp cận được. Đó là chưa kể IS luôn ẩn náu tại những khu vực đông dân cư khiến liên quân do Mỹ đứng đầu phải đối mặt với nguy cơ không kích nhầm vào dân thường Iraq. Chính vì thế, cuộc chiến tại Mosul diễn ra hết sức chậm chạp qua từng ngôi nhà, con phố.

Trong khi quân Chính phủ Iraq khó nhọc tiến từng bước một ở Mosul, Liên Hợp Quốc lại phát đi cảnh báo về khả năng có thảm họa nhân đạo tại đây do lo ngại IS có thể sử dụng người dân địa phương làm lá chắn sống. Chúng cũng sẵn sàng nổ súng vào bất kỳ ai có ý định trốn khỏi Mosul.

Ngoài ra, để làm chậm hơn nữa bước tiến của quân đội Iraq, IS còn thực hiện rất nhiều vụ đánh bom cảm tử và cài bom tự chế. Rất nhiều những ngôi nhà ở Mosul đã trở thành “những cái bẫy chết người” mà các binh sĩ Iraq phải hết sức thận trọng nếu không muốn bỏ mạng.

Không chỉ ngoan cố và dã man trong hành động, các phiến quân IS còn cho thấy chúng bị “tẩy não” triệt để về tư tưởng. Khi bị bắt, chúng công khai bày tỏ “lý tưởng” của mình và những gì chúng sẽ làm vì “lý tưởng” đó. Một tên phiến quân IS từng “khoe” rằng, hắn đã hãm hiếp tới 200 phụ nữ và sát hại 500 người trong suốt “cuộc Thánh chiến vĩ đại” của hắn.

Sau vài tháng giao tranh dữ dội, các lực lượng Iraq cuối cùng cũng đã bao vây được Mosul, tuy nhiên, họ cũng không thể sớm ăn mừng. Bom vẫn liên tục nổ trên mỗi con đường mà họ đi qua. Để có thể chiến thắng IS, các binh sĩ Iraq đã buộc phải sử dụng những biện pháp khá cực đoan.

Tại khu vực phía Bắc Mosul, rất nhiều xác phiến quân IS bị bỏ ngoài đường trong vài tuần liền. Các binh sĩ Iraq cho biết, điều này là nhằm gửi một lời cảnh báo đến người dân Mosul rằng, chớ có theo IS nếu không muốn chung số phận với chúng.

Bị kẹt trong cuộc giao tranh ác liệt đó là những thường dân Mosul- những người đã phải gánh chịu “cơn ác mộng” IS trong suốt 3 năm qua. Họ tự hỏi liệu họ có thể sống sót nổi qua cuộc chiến dai dẳng nhằm “giải phóng” họ hay không.

Rất nhiều người dân Mosul đã kiên nhẫn chờ đợi hàng tuần liền cho đến “một thời điểm thích hợp” để lùa lũ con của họ chạy sang phía quân Chính phủ Iraq. Họ phải mạo hiểm tính mạng của mình bởi nếu không may, rất có thể họ lại lao vào chính đám phiến quân IS bạo tàn.

IS bị quét khỏi khu vực, tương lai Iraq và Syria vẫn mịt mờ

C

uối cùng, IS cũng đã phải chịu thất bại mang tính quyết định tại Mosul để rồi sau đó chứng kiến cảnh “Nhà nước Hồi giáo” tự xưng của chúng “tan thành mây khói” sau khi binh sĩ Syria cùng lực lượng dân quân người Kurd tràn vào tiếp quản Raqqa.

Tuy nhiên, chiến thắng IS ở cả Iraq và Syria vẫn đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai của cả hai quốc gia Trung Đông này. Ngay sau chiến dịch giải phóng Mosul, liên minh chống IS ở Iraq đã nhanh chóng tan rã.

Vào tháng 10, quân đội Iraq đã đẩy lùi các chiến binh người Kurd khỏi “thành phố dầu mỏ” Kirkuk và nhiều khu vực còn tranh chấp khác. Ngoài ra, Baghdad cũng áp đặt lệnh cấm bay đi và đến khu tự trị người Kurd để đáp trả việc chính quyền tại đây tổ chức cuộc trưng cầu dân ý đòi tách khỏi Iraq hồi tháng 9.

Trong khi đó, cuộc chiến chống IS tại Syria lại diễn ra theo một kịch bản hoàn toàn khác cho lực lượng dân quân người Kurd và các tay súng Arab thuộc Các Lực lượng Dân chủ Syria (SDF) do Mỹ hậu thuẫn.

Vài tuần trước khi IS bị đẩy lui khỏi Raqqa vào tháng 10, các tay súng SDF đã phải hứng chịu thất bại nặng nề trước IS. Tuy nhiên, điều đó không làm giảm nhiệt huyết chiến đấu của họ. Nhiều người trong số này cho biết, họ sẽ gia nhập lực lượng phiến quân người Kurd ở Thổ Nhĩ Kỳ để giúp họ tham chiến tại đây.

Những người chiến thắng ở cả Iraq và Syria giờ đang phải đối mặt với những thách thức cực lớn nhằm khôi phục các thành phố từ đống tro tàn của cuộc chiến chống IS.

Người dân Raqqa đã thành lập một Hội đồng để tiếp quản thành phố, tuy nhiên họ không có đủ ngân sách hoạt động trong khi phải đau đầu giải quyết hàng loạt những yêu cầu từ phía người dân từ việc kiếm việc làm đến việc cấp đất cho họ.

Trong khi đó, nhóm dân quân người Kurd tham gia cuộc chiến chống IS tại Raqqa giờ lại phải tìm cách “lèo lái” để duy trì không khí hòa bình trong một thành phố mà người Arab đang chiếm đa số trong khi không để mất nguồn viện trợ quan trọng từ Mỹ. Cuộc sống của họ giờ đây trở nên vô định hơn bao giờ hết./.