Kinh tế tư nhân khỏe sẽ kéo nền kinh tế “cất cánh”

Báo Điện tử Đài tiếng nói Việt Nam

Khu vực kinh tế tư nhân đã có sự phát triển mạnh mẽ trong hơn 1 thập niên qua. Đã có 4 doanh nhân Việt được xếp hạng tỷ phú USD, theo thống kê của Forbes, trong khi nhiều doanh nhân khác cũng đang vươn lên để có mặt ở danh sách này. Tuy nhiên, hiện vẫn tồn tại nghịch lý là khu vực doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vẫn được đánh giá là không lớn nổi, chỉ chiếm khoảng 8% GDP trong suốt cả thập niên qua. Mặc dù đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân là gần 50% GDP, nhưng chủ yếu đến từ các doanh nghiệp cá thể và hộ gia đình.


Khu vực kinh tế tư nhân đang đóng góp gần 50% GDP

Với những cải cách đổi mới mạnh mẽ trong chính sách phát triển kinh tế tư nhân của Đảng và Nhà nước, khu vực doanh nghiệp tư nhân (DNTN) đã có sự phát triển mạnh mẽ trong suốt hơn 1 thập kỷ qua về số lượng doanh nghiệp.

Cùng với sự bùng nổ về số lượng, DNTN đã góp phần quan trọng trong chuyển dịch về cơ cấu ngành nghề thông qua tạo việc làm, thu hút lao động từ lĩnh vực nông nghiệp, tham gia đầu tư vào các thị trường ngách, góp phần thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh.

DNTN đã thể hiện vai trò và những đóng góp quan trọng thúc đẩy sự chuyển mình và cất cánh của nền kinh tế. Ước tính trong giai đoạn 2015-2016, khu vực kinh tế tư nhân, đã đóng góp gần 50% GDP, 33% thu ngân sách nhà nước, 45% vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội.

Báo cáo Phát triển bền vững khu vực doanh nghiệp tư nhân (DNTN) vừa được Bộ Kế hoạch và Đầu tư hoàn thiện trình Thủ tướng Chính phủ cho thấy, tốc độ tăng năng suất lao động (NSLĐ) của khu vực này cũng tương đối ổn định. Mặc dù những năm gần đây, tốc độ tăng NSLĐ của cả nước liên tục có những biến động thì tốc độ tăng NSLĐ của khu vực kinh tế tư nhân trong đó chủ yếu là DNTN ổn định hơn so với các khu vực kinh tế nhà nước và FDI, xung quanh mức 4,8%-5,8% vào năm 2015-2016.

Trong giai đoạn 2011-2016, trung bình mỗi năm, khu vực DNTN tạo hơn 500.000 việc làm, chiếm khoảng 62% tổng số việc làm trong toàn bộ khối doanh nghiệp. Thu nhập bình quân/lao động trong khu vực này cũng tăng dần theo các năm, từ 46 triệu đồng/năm/lao động năm 2011 lên khoảng 76 triệu đồng/năm/lao động năm 2016.

Các DNTN còn là nhân tố chính của ngành công nghiệp hỗ trợ, mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị để nâng cao khả năng cạnh tranh cho các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam, hình thành nên những cụm liên kết điện tử, hay dệt may, thủy sản…. Qua đó, tạo công ăn việc làm và hiệu quả chung cho nền kinh tế, quyết định đến sự tăng trưởng GDP bền vững, tăng thu nhập người lao động.

Tạo “sức bật” để kinh tế tư nhân nhanh “lớn”

Theo Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Văn Hiếu, DNTN là một động lực quan trọng cho sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam, do đó, trong thời gian tới, Chính phủ sẽ dốc toàn lực hỗ trợ tư nhân thuận lợi làm kinh tế.

Trong những năm gần đây, GDP Việt Nam luôn tăng trưởng với các con số ấn tượng, như trong 6 tháng đầu năm 2018 là 6,8%. Thành quả này có sự góp công rất lớn từ nền kinh tế tư nhân - lực lượng đóng góp tới 50% vào tổng GDP, cao nhất so với các thành phần kinh tế khác như nhà nước hay FDI, ông Hiếu đánh giá.

Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Văn Hiếu cho biết, thực tế Nhà nước đã có rất nhiều hỗ trợ cho khu vực kinh tế tư nhân và tạo ra được nhiều thành tựu đáng kể, tuy nhiên, hiệu quả vẫn chưa được như mong muốn của Chính phủ và cả doanh nghiệp. Do đó, Chính phủ đang chỉ đạo các đoàn thể ban ngành phải quyết liệt hơn nữa trong công tác quản lý, cải cách hành chính, nhằm trợ giúp tối đa cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp tất cả các thành phần kinh tế cạnh tranh công bằng – minh bạch…

TS. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định, nếu xét về tỷ trọng trong GDP, khu vực kinh tế tư nhân đang chiếm ưu thế rõ ràng so với khu vực doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI. Đây cũng là khu vực tạo việc làm chính cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, ông Lộc cũng chỉ rõ, doanh nghiệp tư nhân mới chiếm khoảng 8% GDP, phần lớn còn lại thuộc về khu vực kinh tế cá thể, hộ gia đình. Điều đó có nghĩa số đông trong khu vực kinh tế tư nhân vẫn là các hộ kinh doanh, các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ...

Theo Chủ tịch VCCI, cần có sự dịch chuyển từ khu vực hộ gia đình sang khu vực doanh nghiệp tư nhân. Cần có nhiều chính sách khuyến khích việc chuyển đổi này, nhằm tăng khu vực doanh nghiệp chính thức, từ đó cải thiện năng lực cạnh tranh của khu vực kinh tế tư nhân.

Khi đối thoại với các doanh nghiệp tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân mới đây, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc mong muốn kinh tế tư nhân đóng góp 60% GDP.

Thủ tướng khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ hơn để giảm chi phí cho doanh nghiệp (như chi phí bến bãi, lãi vay ngân hàng, một số chi phí không chính thức, chi phí giao thông vận tải, chi phí logistic…), đồng thời kêu gọi DNTN đầu tư vào vào tất cả lĩnh vực mà pháp luật không cấm.

“Chúng ta mở ra chương trình đầu tư mới cho tư nhân trong tất cả các lĩnh vực quan trọng mà đất nước đang thiếu vốn, đang kêu gọi phát triển”, Thủ tướng nêu rõ.

“Chúng ta mở ra chương trình đầu tư mới cho tư nhân trong tất cả các lĩnh vực quan trọng mà đất nước đang thiếu vốn, đang kêu gọi phát triển”, Thủ tướng nêu rõ.

Cần những DN “đầu tàu” đủ mạnh

Báo cáo Phát triển bền vững khu vực DNTN vừa được Bộ Kế hoạch và Đầu tư trình Chính phủ chỉ ra những hạn chế trong phát triển của khu vực này.

Cụ thể, báo cáo nêu rõ: Đa số các DNTN có quy mô nhỏ và vừa (99% DNTN là DNNVV), trong đó số lượng doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ chiếm đa số (trên 90%) trong tỷ trọng doanh nghiệp ở cả ba nhóm ngành nông nghiệp, công nghiệp xây dựng và thương mại, dịch vụ.

Mặc dù chiếm ưu thế về số lượng (chiếm hơn 96% tổng số doanh nghiệp) nhưng tổng tài sản cố định và đầu tư dài hạn của khu vực DNTN chỉ chiếm khoảng 50% tổng số tài sản cố định và đầu tư dài hạn của toàn bộ khối doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, sự liên kết của các DNTN Việt Nam còn yếu, đặc biệt là có rất ít mối liên kết giữa các doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp có quy mô lớn hơn. Các liên kết trong mô hình tập đoàn còn khá đơn giản, chưa triển khai được các hình thức liên kết “mềm” khác thông qua thỏa thuận, hợp tác sử dụng thương hiệu, dịch vụ, kết quả nghiên cứu đổi mới, ứng dụng khoa học, công nghệ chung trong tập đoàn theo nguyên tắc thị trường.

Lĩnh vực hoạt động của các tập đoàn kinh tế và doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân mới chủ yếu tập trung vào một số lĩnh vực như dịch vụ, bất động sản…

DNTN Việt Nam thiếu vắng một lực lượng doanh nghiệp “đầu tàu” đủ mạnh để có thể dẫn dắt “đoàn tàu” doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi sản xuất, chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

Phải khai thông cơ chế, đổi mới thể chế

Nhiều dự báo rất lạc quan về tình hình kinh tế Việt Nam từ năm 2016-2020. Trong năm 2020, nền kinh tế tư nhân chính là năng lực cạnh tranh của Việt Nam trên trường quốc tế, các doanh nghiệp tư nhân sẽ có quy mô lớn mạnh hơn.

Để tất cả những dự báo trên trở thành hiện thực, Thứ trưởng Nguyễn Văn Hiếu cho rằng, ngoài ổn định nền kinh tế vĩ mô, Chính phủ cần phải có nhiều biện pháp để củng cố niềm tin của thành phần kinh tế tư nhân vào triển vọng phát triển của bản thân.

Đầu tiên và quan trọng nhất, theo ông Hiếu, Chính phủ cần quyết liệt hơn nữa trong việc chỉ đạo các cơ quan quản lý, nhằm mang lại hiệu quả thiết thực trong cải cách hành chính. Rà soát lại các thủ tục hành chính, trọng tâm là giúp doanh nghiệp SMEs dễ dàng hơn khi ra thị trường kinh doanh, xóa bỏ các loại phí không chính thức, thuận lợi hơn khi tiếp cận các nguồn vốn hay làm các thủ tục liên quan đến đất đai…

Thứ hai, tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, kết nối các startup và doanh nghiệp lớn, khuyến khích khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, khai thác hết tiềm năng sẵn có, chú trọng bồi dưỡng nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh nghiên cứu thị trường.

Thứ ba, cải cách cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, tạo điều kiện hơn nữa cho các doanh nghiệp tư nhân tham gia góp vốn – mua cổ phần của doanh nghiệp nhà nước, ông Hiếu nêu rõ.

Góp ý tại một diễn đàn mới đây về hoàn thiện môi trường phát triển kinh tế như nhân, ông Nguyễn Đức Kiên - Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội cho rằng, cần có bước chuyển nhịp nhàng giữa nhận thức và hành động trong việc phát triển kinh tế tư nhân.

Theo ông Kiên, bản thân các doanh nhân, doanh nghiệp phải tự làm mới mình để tạo ra những bước đột phá, vừa thực hiện tốt việc phát triển kinh tế, đảm bảo lợi nhuận cho đồng vốn đầu tư, nhưng cũng phải thực hiện trách nhiệm xã hội để đất nước phát triển bền vững.

Ông Kiên, để làm được điều ngày, đội ngũ doanh nhân cần chú trọng cải thiện năng lực quản trị, tiếp thu được thành quả của các cuộc cách mạng khoa học công nghệ trên thế giới để có thể hoàn thành tốt trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp, doanh nhân.

Chia sẻ về khối doanh nghiệp tư nhân, tại Diễn đàn kinh doanh 2018 mới đây, nữ tỷ phú tự thân Nguyễn Thị Phương Thảo - Tổng giám đốc hãng hàng không Vietjet bày tỏ: Muốn các doanh nghiệp phát huy năng lực đổi mới sáng tạo, cần sự khai thông cơ chế, đổi mới thể chế từ Chính phủ.

Tinh thần tạo ra một Chính phủ kiến tạo, trong sạch dường như chỉ nằm ở chỗ lãnh đạo cấp cao, vẫn chưa lan tỏa theo chiều sâu và rộng đến từng bộ, ngành, cơ sở. Doanh nghiệp tư nhân vẫn chưa hưởng thụ được những thành quả của chủ trương đổi mới, thông thoáng về cơ chế, thuế hay các chương trình hỗ trợ về nhân lực, vốn, thị trường, bà Thảo nêu rõ.

CEO Vietjet cũng thẳng thắn chỉ ra thực tế: Hiện tại, công việc Chính phủ giao cho tư nhân vẫn chưa tới tay tư nhân, vẫn chỉ là định hướng ở trên, chưa xuống dưới. Chính phủ cần quyết liệt hơn nữa trong việc cải cách cơ chế, thủ tục hành chính, có những hành động thiết thực hơn nữa giúp đỡ doanh nghiệp.