Báo Điện tử Đài tiếng nói Việt Nam

Giành số phiếu áp đảo trong cuộc bầu cử Tổng thống Ukraine, nhưng tất cả kinh nghiệm của Zelensky chỉ là vai diễn trong seri “Đầy tớ của Nhân dân”.


Theo kết quả sơ bộ sau cuộc bỏ phiếu vòng 2 bầu cử Tổng thống Ukraine ngày 21/4, diễn viên hài Volodymyr Zelensky đã giành được 73% số phiếu ủng hộ, vượt xa số phiếu dành cho Tổng thống đương nhiệm Petro Poroshenko 25,5%. Với tỷ lệ áp đảo này, Zelensky gần như đã nắm chắc chiến thắng trong tay và chỉ còn chờ một thông báo chính thức cho “danh chính ngôn thuận”.

Theo kế hoạch, kết quả chính thức sẽ được Ủy ban Bầu cử Trung ương Ukraine công bố vào ngày 1/5 và Tổng thống mới dự kiến nhậm chức muộn nhất là vào ngày 3/6.

Chiến thắng của ông Zelensky được cho là “lịch sử”. Dù không phải là ứng cử viên sáng giá, nhưng ngay từ vòng 1, Zelensky lại là ứng viên có tỷ lệ phiếu bầu cao nhất. Việc cử tri Ukraine lựa chọn một danh hài 41 tuổi gần như không có chút kinh nghiệm chính trị nào cho thấy họ đã quá thất vọng với chính quyền đương nhiệm của Tổng thống Poroshenko trong việc giải quyết vấn đề miền Đông Ukraine, nạn tham nhũng trong nước cũng như quan hệ với Nga và phương Tây.

Zelensky sẽ phải đối mặt với những thách thức lớn, không chỉ là khắc phục những “mục tiêu còn dang dở” của chính quyền tiền nhiệm mà còn cả những thách thức mang tính địa chính trị như sự lựa chọn giữa Nga và châu Âu hoặc có thể là một tương lai trung lập hơn cho Ukraine.

“Đầy tớ của Nhân dân” và nhiệm vụ đưa Ukraine vĩ đại trở lại?

Nhiều người cho rằng, chiến thắng của Zelensky ở Ukraine có nét tương đồng với Donald Trump trong cuộc bầu cử Tổng thống ở Mỹ năm 2016. Cả 2 đều là những người chưa từng bước chân vào chính trường và được cử tri lựa chọn với hy vọng mang lại một luồng gió mới để thay đổi.

Poroshenko (trái) và Zelensky tranh luận trực tiếp tại sân vận động Olympic ở Kiev ngày 19/4. Nguồn: AP

Zelensky sẽ gánh trên vai nhiệm vụ nặng nề cần phải thay đổi hình ảnh Ukraine, một đất nước có nền kinh tế bị tàn phá bởi nạn tham nhũng, sự can thiệp của các thế lực “đầu sỏ” kinh tế vào chính trị, một đất nước đã quá mệt mỏi vì cuộc xung đột ở miền Đông và vẫn đang mắc kẹt trong các mối quan hệ giữa Nga và phương Tây.

Từ trước tới nay, dư luận biết rất ít về những kế hoạch cụ thể mà Zelensky sẽ thực hiện khi ông trở thành Tổng thống Ukraine. Phần lớn những gì người ta biết về cuộc rẽ ngang sang “chính trị” của ông là vai diễn Tổng thống trong seri truyền hình “Đầy tớ của Nhân dân”.

Trong bộ phim, Zelensky đóng vai giáo viên lịch sử Vasyl Holoborodko bất ngờ nổi tiếng về một tuyên bố chống tham nhũng trên mạng xã hội. Vasyl Holoborodko sau đó đã ra tranh cử và trở thành Tổng thống Ukraine.

“Đầy tớ của Nhân dân” chỉ là tác phẩm hư cấu, nó có thể không phải là câu trả lời cụ thể cho những chính sách mà Zelensky sẽ theo đuổi khi chính thức nhậm chức. Nhưng về giá trị bề nổi, seri phim truyền hình này cũng sẽ nói cho chúng ta nhiều điều về Ukraine ngày nay, những vấn đề mà cử tri Ukraine quan tâm nhất và những điều mà vị Tổng thống trong tương lai có thể theo đuổi.

Bộ phim “Đầy tớ của Nhân dân”, mô tả bối cảnh Ukraine đang đấu tranh để trở thành một nước châu Âu “bình thường”: thịnh vượng, dân chủ, một nhà nước hoạt động hiệu quả không có nạn tham nhũng.

Mùa 2 của seri phim có nhắc lại bối cảnh làn sóng biểu tình năm 2014 bắt đầu sau khi Tổng thống Viktor Yanukovych đưa ra quyết định hủy bỏ thỏa thuận liên kết với EU và thay vào đó là ký một thỏa thuận với Nga.

Poster mùa 2 “Đầy tớ của Nhân Dân”. Nguồn: Goodfon

Trong khi đó, hình ảnh mở đầu phần 1 trong Seri 3 lại mô tả tương lai năm 2049, khi đó Kiev có một đường chân trời với các turbine gió. Một lớp học hiện đại mà tất cả học sinh đều sử dụng máy tính bảng (Tablet). Giáo viên lịch sử trong đoạn phim đó nói rằng Ukraine là một thành viên của G-20, một đất nước đi đầu thế giới về tăng trưởng kinh tế và đã trả hết các khoản nợ công.

Khi giáo viên yêu cầu học sinh mô tả về điều kiện sống của mình. Chúng trả lời rằng: “Bình thường, không tệ”.

“Đó là bình thường đối với em. Nhưng 20 năm trước, ở đất nước chúng ta, một giáo viên thậm chí không đủ khả năng trả tiền thuê nhà với đồng lương của mình là điều bình thường”, giáo viên trong phim nói.

Bối cảnh của phim đã phản ánh thực tế kỳ vọng của người dân Ukraine về sự phát triển kinh tế và đây cũng là những nhiệm vụ thực tế mà vị Tổng thống sắp tới sẽ phải đối mặt.

Có lẽ điều mà người dân Ukraine kỳ vọng nhất về Zelensky trên cương vị Tổng thống là ông sẽ xứng đáng với tựa đề phim “Đầy tớ của Nhân dân” mà ông thủ vai chính chính.

Biến vai diễn thành hiện thực?

Zelensky gần như không có kinh nghiệm chính trị, và tất cả những gì ông biết là từ vai diễn Tổng thống trong seri phim truyền hình của mình. Tuy nhiên, các trợ lý của ông Zelensky đã thừa nhận thực tế không đơn giản như kịch bản phim truyền hình.

Phân cảnh nhân vật Tổng thống trong bộ phim do danh hài Zelensky thủ vai chính tuyên thệ nhậm chức. Nguồn: Kyiv Post

Ông Zelensky dự kiến tuyên thệ nhậm chức vào cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6. Ưu tiên trước mắt của ông là cần phải thiết lập một đội ngũ có thể kiểm soát các vấn đề an ninh và ngoại giao cũng như theo đuổi cam kết tìm kiếm hòa bình ở miền Đông Ukraine. Việc ông xây dựng một đội ngũ cố vấn và vị thế chính trị sẽ quyết định thành công của ông trên nhiều mặt trận.

Zelensky cần thể hiện cho các cử tri thấy rằng, ông nghiêm túc trong việc chống tham nhũng như những gì nhân vật trên truyền hình mà ông đã thể hiện và cũng là hình ảnh mà ông đã tạo dựng trong chiến dịch tranh cử thực sự của mình.

Nhân vật trên truyền hình của Zelensky là điều gì đó “quá mềm mỏng và tử tế”, Dmytro Razumko, một cố vấn chính trị cho Zelensky nói. “Trong đời thực, với vấn đề tham nhũng hiện nay cùng với rất nhiều vấn đề khác nữa, Ukraine cần một vị Tổng thống cứng rắn hơn nhiều. Nhưng Zelensky có thể làm được điều đó”.

Zelensky vừa là diễn viên vừa là doanh nhân. Công ty sản xuất mà ông thành lập, Studio Kvartal 95, là một trong những công ty thành công nhất ở Ukraine. Theo ông Razumkov, công việc kinh doanh đã cho Zelensky kinh nghiệm đàm phám, và điều này sẽ giúp ích cho ông trong nhiệm kỳ Tổng thống.

Oleksandr Danylyuk, một cựu Bộ trưởng tài chính, người đứng đầu nhóm cố vấn chính sách ngoại giao của Zelensky nói rằng, “Làm thế nào để đoàn kết mọi người – đó là sức mạnh của Zelensky. Tuy nhiên, có những kiến thức đặc trưng ông ấy lại không hề biết đến. Zelensky có thể sẽ cải thiện được, nhưng ông ấy sẽ cần đến một đội ngũ đáng tin cậy”.

Tổng thống mới sẽ có quyền đề cử các quan chức hàng đầu, trong đó có Ngoại trưởng, Bộ trưởng Quốc phòng, Tổng chưởng lý, và Người đứng đầu cơ quan an ninh và tình báo SBU. Zelensky từng cam kết sẽ thay thế toàn bộ “nhóm cũ” của Poroshenko.

Ông Zelensky từng khẳng định mình hoàn toàn không phải là một chính trị gia. Nguồn: Foreign Policy

“Tôi hoàn toàn không phải là một chính trị gia. Tôi chỉ là một người bình thường, tôi tới để phá vỡ hệ thống này”, ông Zelensky đã từng nói như vậy trong chiến dịch tranh cử.

Đội ngũ cố vấn của ông hiện bao gồm các cựu Bộ trưởng và các chuyên gia có tư tưởng cải cách, nhưng vẫn chưa rõ, Zelensky sẽ bổ nhiệm ai vào vị trí nào trong “bộ máy mới” của mình.

Tuy nhiên, cố vấn Danylyuk nhấn mạnh, một yếu tố chủ chốt trong việc thành lập chính quyền mới của Zelensky là sẽ không bao gồm bất cứ ai có quan hệ thân cận với các thế lực “đầu sỏ” kinh doanh, trong đó có Ihor Kolomoisky, tỷ phủ và là chủ kênh truyền hình đã phát sóng seri phim của Zelensky.

“Điều đó cần phải diễn ra, để đảm bảo Zelensky có thể thành công và thực sự đáp ứng kỳ vọng của người dân”, Danylyuk nói.

Mối quan hệ với Nga và phương Tây

Zelensky sẽ “tiếp quản” một đất nước đã mệt mỏi với cuộc xung đột ở miền Đông trong khi nền kinh tế bị tàn phá vì tham nhũng và phụ thuộc vào viện trợ nước ngoài. Không chỉ thế, Ukraine còn mắc kẹt ở vị trí địa chính trị “khó xử” giữa Nga và phương Tây.

Ông Zelensky tại điểm bỏ phiếu vòng 2 cuộc bầu cử Tổng thống Ukraine. Nguồn: Axios

Tuy nhiên chiến dịch tranh cử của Zelensky lại rất ít thông tin liên quan đến phương hướng cho các mối quan hệ này. Một lần nữa các nhà quan sát lại đưa ra nhận định dựa vào nhân vật Tổng thống mà Zelensky thủ vai trong “Đầy tớ của Nhân dân”.

Trong bộ phim, nhân vật của Zelensky cùng một số nhân vật khác chủ yếu nói tiếng Nga. Điều này khiến nhiều người cho rằng, ông Zelensky có thể sẽ có cách tiếp cận với Nga “mềm” hơn nhiều so với chính quyền Poroshenko.

Bản thân ông Zelensky cũng nói rằng, ông vẫn muốn duy trì quan điểm “thân phương Tây” của chính quyền Poroshenko, nhưng ông sẽ không lựa chọn “đối đầu” với Nga như cách mà chính quyền Tổng thống Poroshenko đã làm. Tuy nhiên, việc thiếu kinh nghiệm chính trị khiến nhiều người lo ngại, ông Zelensky sẽ phải “trả giá” trong các cuộc đàm phán với Nga. Phép thử sớm nhất có thể sẽ là việc Nga có đồng ý có thả 24 thủy thủ tàu hải quân Ukraine bị bắt ở eo biển Kerch hồi tháng 11/2018 hay không. Zelensky cũng đã tuyên bố việc đảm bảo trao trả các thủy thủ là ưu tiên hàng đầu của ông.

Điện Kremlin nói rằng, kết quả bầu cử ở Ukraine được gới chức Nga hoan nghênh với hy vọng về việc tái khởi động quan hệ song phương. “Có nhiều cơ hội để cải thiện quan hệ giữa Ukraine với Nga. Vậy điều gì là thiết yếu nhất? Sự chân thành. Chúng tôi cần một cách tiếp cận có trách nhiệm và thực tế”, Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev nói trên Facebook.

Theo giới quan sát, Zelensky sẽ vẫn ủng hộ những nỗ lực của chính quyền Poroshenko về việc gia nhập EU và NATO, dù ông có thể sẽ để quyền quyết định cuối cùng cho một cuộc trưng cầu ý dân. Các nhà lãnh đạo phương Tây đã nhanh chóng gửi lời chúc mừng Zelensky ngay sau khi có kết quả sơ bộ, nhưng vẫn nhấn mạnh sự cần thiết phải chống tham nhũng ở Ukraine. Zelensky sẽ phải đem lại kết quả nếu muốn giữ được sự ủng hộ của họ./.

Nội dung khi không có video

Zelensky ăn mừng sau khi có kết quả sơ bộ. Nguồn: Daily Mail