“Cơn địa chấn” Covid-19 - Sai lầm của nước Mỹ và phép thử với D.Trump

Báo Điện tử Đài tiếng nói Việt Nam

Bất kỳ sự chậm trễ nào trong một đại dịch toàn cầu đều đồng nghĩa với sự trả giá, thậm chí là một cái giá rất đắt.


Tổng số ca Covid-19 trên toàn thế giới (tính tới sáng 7/4, giờ Việt Nam). Nguồn: Worldometers

Để hiểu vì sao dịch Covid-19 nguy hiểm, hãy nhìn vào bài toán bàn cờ vua và hạt gạo. Nếu bạn có 1 bàn cờ vua với 64 ô và được yêu cầu đặt 1 hạt gạo vào ô đầu tiên, 2 hạt vào ô thứ 2, 4 hạt vào ô thứ 3, 8 hạt vào ô thứ 4 và cứ tiếp tục vậy, có bao nhiêu hạt gao bạn sẽ phải đặt trong ô thứ 64?

Bài toán trên nghe có vẻ đơn giản nhưng kết quả của nó khiến bạn thực sự sửng sốt khi để bao phủ toàn bộ bàn cờ vua từ ô số 1 đến ô số 64 có thể phải mất số hạt gạo gấp 923 lần lượng sản xuất gạo trên toàn thế giới trong năm nay – 18,4 nghìn triệu tỷ hạt gạo.

Dịch Covid-19 gần như lan ra mọi nơi trên toàn thế giới theo số liệu được cập nhật ngày 6/4/2020 của Johns Hopkins CSSE. Nguồn: Statista

Bài toán trên không chỉ có ý nghĩa về mặt tính toán mà nó còn nhắc nhở chúng ta một bài học quan trọng rằng khi một thứ nhỏ bé lan rộng với một tỷ lệ tăng liên tục, nó có thể biến thành một số lượng vô cùng lớn chỉ trong một khoảng thời gian ngắn. Đó cũng là những gì chúng ta đang chứng kiến với dịch Covid-19 khi tính tới sáng 7/4, dịch bệnh này hiện đã khiến hơn 1,3 triệu người trên thế giới mắc bệnh và sự lây lan này vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại. Chúng ta có thể chữa trị cho một vài ca, một vài chục ca hoặc một vài trăm ca mắc Covid-19 nhưng khi số người mắc bệnh đã lên đến hàng nghìn, hàng trăm nghìn và hàng triệu thì các hệ thống y tế đều nằm trong tình trạng "báo động đỏ". Sự quá tải, đó chính là mối nguy hiểm của virus SARS-CoV-2. Bất kỳ sự chậm trễ nào trong một đại dịch toàn cầu đều đồng nghĩa với sự trả giá, thậm chí là một cái giá rất đắt.

Các nhân viên của nhà tang lễ Lantz vận chuyển cỗ quan tài của một bệnh nhân mắc Covid-19 ra ngoài một bệnh viện ở Mulhouse, Pháp ngày 5/4. Ảnh: AFP

Cách đây hơn 3 tháng, không ai biết đến sự tồn tại của virus SARS-CoV-2. Giờ đây, hầu như không có ai không biết đến sự tồn tại của chủng virus này. Đại dịch Covid-19 lan rộng tới gần hầu hết mọi quốc gia và vùng lãnh thổ, gây ra những "cơn sóng thần" không báo trước với các nền kinh tế, đánh gục cả những hệ thống y tế từ những vùng quê xa xôi tới các bệnh viện thuộc hàng tốt nhất thế giới, lấp đầy các bệnh viện và làm “trống rỗng” mọi địa điểm công cộng. Covid-19 đã gây ra một sự gián đoạn trong xã hội hiện đại ở một quy mô mà hầu hết mọi người trong thời đại của chúng ta chưa bao giờ chứng kiến.

Một vị khách nói chuyện điện thoại tại căn phòng duy nhất sáng đèn trong một khách sạn ở Hong Kong, Trung Quốc ngày 25/3. Ảnh: Reuters

Mỹ đang dẫn đầu số ca mắc Covid-19 trên toàn cầu và có thể không lâu nữa là số ca tử vong. Ngày 5/4, trước khi bước sang "tuần đau thương" thứ hai của nước Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã cảnh báo rằng "sẽ có rất nhiều người chết" vì dịch bệnh này.

Sự thất bại của chính quyền Tổng thống Trump trong nỗ lực phản ứng kịp thời với đại dịch Covid-19 không bắt đầu từ việc Mỹ không thể cung cấp hàng triệu kit xét nghiệm hay các trang thiết bị y tế cho các y bác sĩ. Sự thất bại này cũng không bắt đầu từ những tuyên bố dường như "xem nhẹ" tác động của đại dịch Covid-19 trước đó của ông Trump, hay cũng không phải từ lời khẳng định vào giữa tháng 3 của Tổng thống Mỹ rằng các biện pháp giãn cách xã hội sẽ được dỡ bỏ vào lễ Phục sinh dù sau đó ông đã rút lại nhận định đầy hứa hẹn này.

Sự thất bại trong việc xử lý một đại dịch toàn cầu của chính quyền Mỹ bắt đầu từ tháng 4/2018, trước cả khi virus SARS-CoV-2 xuất hiện hơn 1 năm rưỡi từ lúc các ca dương tính đầu tiên được ghi nhận ở Trung Quốc.

Chính quyền Tổng thống Trump, với ông John Bolton khi đó mới nhận nhiệm vụ tại Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng đã giải tán đội ngũ chịu trách nhiệm phản ứng trước đại dịch khi sa thải lãnh đạo và giải toán cơ quan này vào mùa xuân năm 2018.

Khi ông Bolton trở thành cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống Trump vào năm 2018, ông đã nhanh chóng giải tán Ban Giám đốc phụ trách An ninh Y tế và Phòng vệ Sinh học Toàn cầu của Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng - cơ quan mà Tổng thống Barack Obama từng thành lập sau khi dịch Ebola năm 2014 - 2016 yêu cầu sự hợp tác liên bang và sự chuẩn bị cho các đợt bùng phát dịch bệnh khác.

Một bệnh viện dã chiến khẩn cấp được xây dựng ở Công viên Trung tâm New York, Mỹ ngày 30/3. Ảnh: Getty

Theo trang Vox, các khoản cắt giảm đi cùng với những lời kêu gọi cắt giảm ngân sách của Trung tâm Ngăn ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh (CDC) cùng các cơ quan y tế công cộng khác đã cho thấy chính quyền của ông Trump không hề ưu tiên khả năng phản ứng với các đợt bùng phát dịch bệnh của chính phủ liên bang.

Các chuyên gia cho rằng chính việc thiếu sự chuẩn bị này đã giúp lý giải phần nào nguyên nhân khiến chính quyền Tổng thống Trump liên tục mắc phải những sai lầm khi phản ứng với đại dịch Covid-19.

Ngày 20/1/2020, một người đàn ông 35 tuổi ở bang Washington sau khi ghé thăm gia đình ở Vũ Hán, Trung Quốc đã trở thành bệnh nhân đầu tiên ở Mỹ dương tính với virus SARS-CoV-2. Cùng ngày, bên kia Thái Bình Dương, ca mắc Covid-19 đầu tiên cũng được ghi nhận tại Hàn Quốc. Trong 2 tháng kể từ ngày "định mệnh" đó, cách phản ứng với dịch Covid-19 đã đặt Mỹ và Hàn Quốc ở 2 thái cực khác nhau.

Hàn Quốc hành động nhanh chóng và quyết liệt, chỉ sau 1 tuần xuất hiện các ca bệnh đầu tiên, bộ xét nghiệm chẩn đoán đầu tiên của nước này đã được thông qua và có thể sử dụng nhằm phát hiện và cách ly các cá nhân mắc Covid-19 để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh. Mặc dù vẫn ghi nhận các ca dương tính với SARS-CoV-2 mới trong ngày nhưng đến nay, Hàn Quốc cơ bản đã kiểm soát hiệu quả dịch Covid-19.

Sự phản ứng của Mỹ lại là một câu chuyện khác. 2 ngày sau khi ca mắc Covid-19 đầu tiên được phát hiện ở bang Washington, Tổng thống Trump khẳng định trên kênh CNBC rằng: "Chúng ta hoàn toàn kiểm soát được dịch bệnh. Đó chỉ là một người đến từ Trung Quốc. Mọi thứ vẫn ổn".

Số ca mắc Covid-19 theo từng bang của nước Mỹ tính đến ngày 6/4/2020 theo số liệu của Đại học Johns Hopkins, Trung tâm Kiểm soát và Ngăn ngừa dịch bệnh (CDC). Nguồn: Statista

Theo The Guardian, một tuần sau, tờ Wall Street Journal đã xuất bản một bài báo của 2 cựu quan chức về chính sách y tế hàng đầu trong chính quyền Tổng thống Trump với tiêu đề "Hành động ngay để ngăn chặn dịch bệnh ở nước Mỹ" (Act Now to Prevent an American Epidemic). Luciana Borio và Scott Gottlieb - các tác giả của bài báo trên đã đề xuất một số những việc cần làm ngay lập tức để chuyển hướng một thảm họa y tế trên quy mô lớn. Điểm đầu tiên trong danh sách này là hợp tác với các công ty tư nhân để phát triển một “phương pháp chẩn đoán nhanh dễ sử dụng" - nói cách khác chính là những việc Hàn Quốc đang làm.

Nhưng phải tới ngày 29/2, tức là hơn 1 tháng sau bài báo trên và gần 6 tuần sau khi ca mắc Covid-19 đầu tiên được phát hiện, chính quyền Tổng thống Trump mới tiến hành thực hiện những khuyến cáo trên. Các phòng thí nghiệm và các bệnh viện sau đó đã được phép tiến hành xét nghiệm Covid-19 để đẩy nhanh quá trình này.

Ngày 30/1, khi Tổ chức Y tế Thế giới tuyên bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu, Tổng thống Trump vẫn khẳng định: "Chúng ta chỉ có 5 ca mắc Covid-19. Hy vọng là mọi thứ rồi sẽ tốt".

Tình nguyện viên trong cuộc khủng hoảng Covid-19 Rhiannon Navin chào đón những người dân địa phương tới một trung tâm phân phát thức ăn ở New Rochelle, New York, Mỹ ngày 18/3. Ảnh: Getty

Tuy nhiên, đến nay, rõ ràng nước Mỹ không còn "ổn", cũng không hy vọng có thể "tốt" lên trong một sớm một chiều như những lời trấn an của ông Trump nữa. Tính tới sáng 7/4, đã có gần 370.000 ca mắc Covid-19 với ít nhất gần 11.000 người tử vong vì dịch bệnh này ở Mỹ với New York là "tâm chấn" của dịch bệnh. Hầu hết nước Mỹ đều đặt dưới lệnh hạn chế đi lại khi mọi người được yêu cầu ở nhà và chỉ ra ngoài khi có những lý do cần thiết. Tất cả 50 bang của nước Mỹ, thủ đô Washington DC và các lãnh thổ khác của Mỹ đều ghi nhận các ca mắc Covid-19. Wyoming hiện là bang duy nhất chưa ghi nhận ca tử vong nào vì dịch bệnh. Trong khi đó, các nhân viên cứu hộ khẩn cấp và các nhân viên y tế đều thiếu nguồn lực, các trang thiết bị cũng như phải làm việc trong tình trạng như thời chiến.

Tổng Y sinh Mỹ Jerome Adams đã nhận định trên chương trình "Meet the Press" ngày 5/4 rằng: "Tuần tới sẽ là thời khắc Trân Châu Cảng của chúng ta, sẽ là thời khắc 11/9 của chúng ta, sẽ là thời khắc khó khăn nhất với nhiều người Mỹ trong suốt cuộc đời của họ".

Đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng không nhỏ đến nền kinh tế Mỹ và tạo ra một cuộc khủng hoảng chưa từng có tiền lệ trong nhiệm kỳ Tổng thống của Donald Trump. Những tuần sắp tới có thể là những tuần quyết định ảnh hưởng đến việc những người Mỹ sẽ bỏ phiếu cho ai trong cuộc bầu cử Tổng thống vào tháng 11/2020.

Trong những ngày qua, khi dịch Covid-19 trở thành "cơn ác mộng" càn quét qua mọi bang của nước Mỹ, Tổng thống Trump đã nỗ lực xây dựng hình ảnh như một nhà lãnh đạo đáng tin cậy trong thời kỳ khủng hoảng.

Nhìn chung nền kinh tế có ý nghĩa sống còn với các chiến dịch tranh cử Tổng thống. Theo trang The Atlantic, các nghiên cứu cho thấy các cử tri quan tâm đến các điều kiện tài chính trong năm bầu cử nhiều hơn so với các năm trước đó trong nhiệm kỳ của một Tổng thống. Những con số trong nền kinh tế Mỹ từng giúp giải thích vì sao Jimmy Carter thất bại năm 1980, George H. W. Bush thất bại trong năm 1992 và Barack Obama giành chiến thắng năm 2012. Tỷ lệ thất nghiệp tăng mạnh trong chiến dịch tái tranh của Carter và Bush, trong khi vào lúc Obama đối đầu với Mitt Romney năm 2012, ông đã tìm cách vực dậy nền kinh tế ảm đạm và khiến mọi thứ thay đổi.

Ngày 27/3, Tổng thống Trump đã ký thông qua dự luật về gói cứu trợ kinh tế chưa từng có tiền lệ trị giá 2.000 tỷ USD để giảm nhẹ tác động của dịch Covid -19, 1 ngày sau khi số người thất nghiệp tăng lên mức kỷ lục là 3,3 triệu trong tuần trước đó.

Khi một quốc gia đối mặt với khủng hoảng, tỷ lệ đồng tình hay phản đối với một Tổng thống sẽ ít nhiều thay đổi, xuất phát từ yêu cầu cần có người lãnh đạo dẫn dắt đất nước ra khỏi khủng hoảng. Hiện tượng này được gọi là "hiệu ứng tập hợp dưới cờ" (Rally round the flag effect - một khái niệm để chỉ sự ủng hộ phổ biến ngắn hạn đối với một Tổng thống trong thời kỳ khủng hoảng hoặc chiến tranh quốc tế -ND). Những sự kiện như Trân Châu Cảng hay sự kiện 11/9 đã giúp các Tổng thống Mỹ giai đoạn đó gia tăng tỷ lệ ủng hộ từ các cử tri và dẫn đến chiến thắng trong năm bầu cử. Tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump cũng tăng cao chưa từng thấy trong cuộc đại dịch Covid-19 khi trong một cuộc khảo sát mới của Gallup ngày 22/3, 49% những người được hỏi đồng tình với cách điều hành đất nước của Tổng thống Trump hiện nay. Đây cũng là tỷ lệ đồng tình cao nhất mà Tổng thống Trump nhận được trong các cuộc bỏ phiếu do Gallup tiến hành.

Liệu phản ứng của Mỹ trước đại dịch Covid-19 có tác động đến cơ hội tái đắc cử của Tổng thống Trump hay không? Chuyên gia về chính sách đối ngoại Mỹ Fareed Zakaria nhận định, hiện còn quá sớm để khẳng định điều này. Chuyên gia này cho biết nỗ lực tái đắc cử của ông Trump sẽ phụ thuộc vào khả năng ổn định nền kinh tế của ông trong cuộc khủng hoảng Covid-19. Thực tế là Tổng thống Trump không chỉ đối mặt với cuộc khủng hoảng y tế Covid-19 mà ông còn đối mặt với một cuộc khủng hoảng kinh tế do tác động của dịch bệnh này.

"Chúng ta đang chứng kiến một cuộc khủng hoảng y tế ở thời điểm hiện tại nhưng một cuộc khủng hoảng kinh tế rồi cũng sẽ đến. Trong 2 tuần qua, 10 triệu người đã nộp hồ sơ thất nghiệp, con số này lớn hơn 108 lần trong cuộc suy thoái năm 2007 - 2008", chuyên gia Zakaria cho biết.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters

Đại dịch Covid-19 giống như một “con dao hai lưỡi” với chiến dịch tranh cử của Tổng thống Trump. Nếu Donald Trump đủ khả năng để kiểm soát cuộc khủng hoảng y tế chưa có tiền lệ này và khôi phục nền kinh tế, người dân Mỹ sẽ cảm thấy họ sẵn sàng bỏ phiếu cho một nhà lãnh đạo đủ độ tin cậy và đủ khả năng dẫn dắt đất nước ra khỏi khủng hoảng. Tuy nhiên, ngược lại, nếu ông Trump không có một kế hoạch cụ thể để đối phó với đại dịch và khiến mọi thứ vượt tầm kiểm soát, đường vào Nhà Trắng năm 2020 sẽ trở nên ngày càng mịt mù với nhà lãnh đạo 74 tuổi này. Có thể không điều gì thuyết phục được những cử tri ủng hộ Tổng thống Trump mạnh mẽ nhất từ chối bỏ phiếu cho ông nhưng rõ ràng cái chết, sự phá hủy và một nền kinh tế bên bờ vực sụp đổ trong năm bầu cử lại là câu chuyện hoàn toàn khác./.

Nội dung khi không có video

Tổng thống Trump bày tỏ hy vọng rằng nước Mỹ sẽ chứng kiến sự "chững lại" của cuộc khủng hoảng Covid-19 tại những điểm nóng trên toàn quốc ngày 5/4 trong một cuộc họp báo tại Nhà Trắng. Nguồn: Reuters